مقاله کامل هرباریوم و جمع آوری آن
مراحل ایجاد نمونه در کل به مراحل زیر قابل قابل
تقسیم می باشد :
1.جمع اوری نمونه گیاهی
3.پرس و
خشک کردن گیاه
4.ضد عفونی نمونه
5.انتقال نمونه به کاغذ
مخصوص
مراحل جمع آوری نمونه
برای انتخاب و جمع آوری گیاهان مناسب جهت ایجاد نمونه به ابزارو اطلاعاتی نیاز داریم .وسایل مختلفی که در هنگام جمع آوری نمونه مورد استفاده قرار می گیرد و وجود انها لازامی است عبارتند از :
1. بیل
2. بیلچه
3. قیچی باغبانی
4.کلنگ
5.قیچی دسته بلند جهت بریدن شاخه درخت های بلند
6.پرس صحرائی
7.دفترچه یادداشت برای جمع آوری اطلاعات و نوشتن انها
8.تیشه
9.چاقو
10.ارتفاع سنج
11.اره
12.کیسه پلاستیک
13.کاغذ روزنامه
14.نقشه
15.کوله پشتی
16.دوربین عکاسی
17.ذره بین
برای شناسایی یک گیاه مناسب باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت که بر طبق قوانین زیر باشد :
1.یک گیاه برای ایجاد یک نمونه هرباریومی باید ازلحاظ ساختار فیزیکی سالم و فاقد بیماری بوده و لطمه ای به ان وارد نشده باشد
2.چون مهمترین کلید شناسایی گیاهان اندامهای زایشی انهاست پس باید علاوه بر اندامهای رویشی ، اندامهای زایشی (میوه ، گل هاگدان ، اسپروفیت ، مخروط )انها را نیز جمع آوری نمود
3.در مواردی که گیاه علفی می باشد جمع آوری کل گیاه ( ریشه ، ساقه ، برگ ، گل یا میوه ) الزامی است
4. اگر نمونه گیاهی مورد نظر دارای پیاز ، بنه ، ریزوم و یا غده باشد، گیاه را به همراه بخش های زیر زمینی جمع اوری می کنیم
5.در مورد گیاهانی که درختی هستند جمع آوری قسمتی از سر شاخه های گیاه ، به همراه گل یا میوه و یادداشت کردن ویژگیهای درخت از جمله بلندی ، وضعیت تنه و شاخه بندی کافیست
6.باید حتما توجه داشت که از جمع آوری گیاهان کمیاب به شدت خودداری شود
7.باید سعی شود جمع آوری از هر نمونه بیشتر از سه عدد باشد
8.در صورتی که لازم بود می توان دانه ها یا میوه گیاه را در پاکت های کوچکی جمع آوری نمود
9.اگر گیاه دارای دو پایه بوده و هر پایه دارای گل های متفاوت ( نر ، ماده ) باشد از هر کدام نمونه ای تهیه می کنیم
10.در مورد گیاهان انگلی انها را همراه با میزبان جمع آوری میکنیم
11.گیاهان آبزی ر اجهت جلوگیری از خشک شدن در ظرف اب غوطه ور می نماییم
12.اطلاعات مربوط به گیاه و شرایط محیطی را یادداشت میکنیم
13.تاریخ جمع آوری نمونه ر ا یادداشت میکنیم
به علت اینکه جمع آوری گیاه بدون یادداشت اطلاعات مربوطه و زیستگاه آن دارای اهمیت چندانی نمی باشد باید سعی کرد تا جای ممکن اطلاعات ضروری را یادداشت و ضمیمه گیاه کرد . این کار در دفترچه های یادداشت و در تمام مراحل خشک کردن گیاه صورت می پذیرد. برای هر نمونه شماره ای در نظر گرفته و بر طبق آن اطلاعات مربوط به آن را در دفترچه یادداشت به همراه شماره می نویسیم.
در هنگام جمع آوری گیاه یادداشت مطالب زیر ضروری است :
1. تاریخ جمع آوری نمونه
2. نام محل جمع آوری گیاه ودر صورتی که به نقشه دسترسی داریم مکان مورد نظر را در آن علامت میزنیم
3.ویژگیهای زیستگاه شامل: ارتفاع ، میزان و جهت شیب ، نوع خاک و ...
4.تععین تراکم گیاه در منطقه
5. نوشتن اختصاصات گیاه علی الخصوص گل و رنگ آن. زیرا معمولا بعد از خشک نمودن نمونه رنگ گلهای آن تغییر می نماید
با انجام درست این مراحل گیاه مورد نظر برای حمل به مکان مخصوص خشک کردن آماده میباشد .
انتقال نمونه به محل خشک کردن
بعد از جمع آوری نمونه باید سعی کرد تا در کوتاه ترین زمان ممکن گیاهان
را برای خشک کردن به مکان مورد نظر انتقال داد. بهترین راه برای خشک کردن
یک گیاه استفاده از پرس صحرایی است که به این ترتیب گیاهان رابه سرعت در
همان محل جمع آوری خشک میکنند. این نوع پرس برای حدودا 100 نمونه گیاهی
مناسب می باشد. اما در صورت عدم استفاده از پرس صحرایی باید هر نمونه را در
درون یک برگ روزنامه قرار داد و دقت کرد که نمونه کاملا در درون کاغذ قرار
بگیرد ، صدمه ای به آن وارد نشود و از همراه قرار دادن چند گونه مختلف در
یک کاغذ روزنامه جلوگیری شود. سپس نمونه های پیچیده شده در روزنامه را توسط
نخ می بندیم و به درون کیسه های بزرگ پلاستیک قرار می دهیم. می توان جهت
حفظ رطوبت نمونه های موجود در کیسه پلاستیکی ، کسیه دیگری را نیز بر سر آن
کشید در ضمن باید از قرار دادن آن در مقابل آفتاب و هوای گرم جلوگیری کرد.
گاهی ریختن مقداری آب به درون کیسه های پلاستیکی مانع از خشک شدن گیاهان در
مناطق خشک می گردد. به این ترتیب می توان مطمئن شد که این گیاهان تا حدود
20 ساعت محفوظ باقی می مانند.
در گذشته به جای استفاده از کیسه های
پلاستیکی بزرگ از قوطیهای فلزی به نام "واسکولوم (vasculum)"استفاده می شد.
باید
توجه داشت که خشک نمودن گیاهان توسط پرس های صحرایی و در همان محل جمع
آوری نسبت به بسته بندی کردن ، انتقال و پرس نمونه در محل دیگر دارای کیفیت
بهتری است. اما این کار معایبی هم دارد و آن پائین آمدن تعداد جمع آوری
نمونه در یک روز کاری است. اگر جمع آوری و پرس کردن توأمان صورت پذیرد می
توان حدود100 نمونه در یک روز جمع آوری نمود. اما گر فقط به جمع آوری و
بسته بندی نمونه بپردازیم تعداد جمع آوری نمونه به 300 عدد افزایش می یابد.
مراحل خشک کردن نمونه
بعد از جمع آوری و انتقال نمونه ها به مکان مورد نظر نوبت به
قرار دادن آنها در پرس فرا می رسد که می توان گفت مهم ترین قسمت برای تهیه
نمونه های هرباریومی است.
در محلی که برای خشک کردن گیاه در نظر گرفته
شده باید نکات زیر را در نظر گرفت:
1.تمیزی و پاکیزگی
2. میزان
رطوبت مناسب
3. گرمای مناسب
بعد از خارج ساختن گیاهان از کیسه
های پلاستیکی باید آنها را تمیز نمود و تمام زواید اضافی و خاک اطراف بدنه و
زوائد زیر زمینی را زدود.
برای خشک کردن گیاه از پرس های مخصوص این کار
کمک گرفته می شود.
می توان از پرس های مختلفی برای خشک کردن گیاهان
استفاده نمود. نمونه ساده این پرس ها شامل قطعات تخته سه لایی است که به
صورت شطرنجی درست شده اند. این پرس ها سبک بوده ، قابل حمل می باشند و عمل
تهویه در آنها به خوبی صورت می گیرد. عمل فشار در آن توسط دو کمر بند در دو
سمت دستگاه پرس انجام می شود. کمربندها یا طنابها باید سگک دار باشند و
حداقل 5 فوت طول داشته باشند.
در آزمایشگاه ها از از پرسهای مخصوص که از
دو تخته الوار سنگین و محکم درست شده اند استفاده می شود. در دو طرف تخته
زیرین دو پیچ بلند نصب شده و دو طرف تخته رویی دو سوراخ به قطر پیچ ها وجود
دارد. وارد آوردن فشار به وسیله پیچاندن دو مهره صورت می گیرد. می توان به
جای پیچ و مهره بر روی تخته ی دوم متناسب با نمونه ها وزنه ایی قرار داد.
پرس
های سیمی نوع دیگری از پرس ها هستند که از دو قطعه مربع مستطیل توری درست
شده اند که پس از قرار دادن نمونه در بین این دو قطعه ، زنجیره های
قلابداری که در صفحه زیرین نصب شده آن را به لبه صفحه بالایی طوری محکم می
کند که فشار لازم را به نمونه ها وارد کند. اندازه این پرس ها حدود 30 در
45 می باشد.
حال نوبت به این می رسد تا نمونه ها را در پرس قرار دهیم.
روی قطعه زیرین پرس تعدادی کاغذ خشک کن و یا تعدادی صفحه روزنامه قرار می
دهیم. خشک کن ها کاغذهای ضخیمی هستند که رطوبت نمونه گیاهی را جذب می کنند.
ابعاد این کاغذها حدود 30 در 40 سانتی متر می باشد. استفاده از مقوا نیز
امکان عبور هوا و خروج بخار آب را از نمونه ای گیاهی فراهم می کند. مجراها
باید موازی ضلع کوتاه مقوا باشند زیرا معمولا پرس در طول ضلع بلند رطوبت
خود را از دست می دهد و مجراهای ضلع کوتاه به عنوان منافذ ضلع بلند عمل می
کنند. کاغذ های روزنامه باید اندکی از اندازه پرس کوچکتر باشند. باید توجه
داشت که حالت و چگونگی قرار دادن نمونه لای کاغذ اهمیت زیادی دارد و باید
در انجام این کار نهایت دقت را به عمل آورد زیرا شکل نهایی نمونه وابسته به
چگونگی قرار دادن نمونه در داخل کاغذ می باشد. دقت ، صبر و حوصله باعث می
شود تا نمونه دارای ظاهری طبیعی باشد و بتوان جزئیات طبیعی گیاه را مشاهده
کرد. در صورتی که نمونه سطح کاغذ را به صورت آزاد و غیر متراکم بپوشاند
حداکثر بازده بدست می آید پس باید از روی هم قرار دادن غیر ضروری برگها و
سایر قسمتهای گیاه اجتناب ورزید تا بتوان مدت خشک شدن و در نهایت افت کیفیت
نمونه را کاهش داد. برای جلوگیری از اشتباه بر روی هر کاغذ روزنامه تنها
یک نمونه گیاهی گذاشته می شود اما در مورد گیاهان کوچک می توان چندین نمونه
را در یک کاغد روزنامه قرار داد.
راه قرار دادن گیاهان مختلف در میان
کاغذ های روزنامه متفاوت است. در صورت امکان باید حداقل سطح زیرین یک برگ
را به طرف بالا برگرداند تا این سطح نیز قابل مشاهده باشد. در گیاهانی که
دارای شاخه و برگهای فراوانی هستند می توان بخشی از شاخه ها و برگها را قطع
کرد به شرط آنکه اثر قطع برگ روی گیاه اصلی نمایان باشد. گیاهان دارای
ساقه های بلند و باریک را می توان به شکل حرف V، N،w درآورد. در ضمن لازم
است گیاهان بزرگ را به قطعات مختلف تقسیم نمود. در بعضی موارد می توان طول
گیاه را یادداشت نمود و تکه هایی از بخش های بالایی ، میانی و پائینی گیاه
را خشک کرد. ضخامت اندامهای حجیمی چون میوه را می توان با بریدن کم نمود.
برشهای طولی و عرضی میوه هر دو مفید می باشد. به جهت پهن نگه داشتن برگ و
جلوگیری از له شدن میوه ها ، ساقه های حجیم و سایر اندامها ممکن است
بالشتکهایی از روزنامه و یا اسفنج روی آنها قرارداد. در مورد پیازها ، بنه
ها ، تکمه ها و گل آذینهای گرز مانندی که حجیم هستند بهتر است آنها را از
طول برش داده و حجم آنها را به نیمه کاهش داد ولی نیمه جدا شده را نیز نگه
داشته و با گیاه اصلی خشک می کنیم. در گیاهان پیوسته گلبرگ حداقل یکی از
گلها را شکافته و تعداد پرچم و مادگی را مشخص می کنیم. اگر گیاهی دارای برگ
بزرگی بود و در صورتی که نتوان آنرا در پرس جای داد برگ رادر امتداد خط
تقارن به دو نیم تقسیم و هر دو نیمه را پرس می کنیم. در مورد برگهای شانه
ای بزرگ نیز می توان بخشی از برگچه ها را قطع کرد ولی لازم می باشد که بعضی
از برگچه های انتهایی را نگه داریم و اگر برگچه نگهداری شده نیزبزرگ بود
آنرا در امتداد سطح تقارن به دو نیمه تقسیم می کنیم. به هر صورت لازم است
که وضع گیاه را یادداشت و در کنار نمونه قرار دهیم. کاکتوسها و گیاهان
گوشتی را باید شکافت و قبل از پرس کردن قسمت های داخلی آنها را خارج ساخت.
گیاهان آبزی بسیار خمش پذیر بوده و ممکن است بتوان آنها را با غوطه ور
ساختن در ظرفی از آب بر روی صفحات کاغذ آرایش داد و سپس کاغذ را که نمونه
بر روی آن قرار گرفته را به آهستگی از آب خارج نمود تا گیاه شکل طبیعی و
زیبایی به خود بگیرد. گیاهانه دارای موسیلاژ یا گلهای ظریف را که احتمالا
به کاغذ روزنامه می چسنبد را می توان لای کاغذهای مومی یا دستمال کاغذی پرس
کرد.
اولین نمونه ر ابا دقت بر روی کاغذ روزنامه می گسترانیم و با
حوصله شاخه ها و برگ ها را روی کاغذ پهن می کنیم به طوری که گیاه از ریخت
طبیعی خود خارج نشود یعنی زاویه برگها نسبت به ساقه و زاویه شاخه ها نسبت
به هم تغیر نکند و تا جایی که ممکن است برگها روی هم قرار نگیرد سپس نمونه
را توسط قطعه ای از رورنامه می پوشانیم و نمونه بعدی را روی کاغذ ها قرار
می دهیم. باید توجه داشت همیشه بستر هر طبقه از گیاه یا گیاهان باید کا ملا
مسطح باشد. برای این هدف نمونه ها را طوری در لابلای روزنامه قرار می دهیم
که فرو رفتگیهای سطوح زیرین با گذاردن نمونه های سطوح بالا پر شود. وقتی
ارتفاع طبقات به اندازه مناسبی رسید صفحه دیگر پرس را روی آن قرار می دهیم و
کمربند یا پیچ ها را سفت می کنیم. فشار اعمال شده باید نه آنقدر کم باشد
که اندامهای گیاه در نتیجه به وجود آمدن فضاهای آزاد جمع و چروکیده شود و
نه آنقدر زیاد باشد که موجب متلاشی شدن گیاه و مانع مبادلات هوا شود.
پرس
ها باید در معرض جریان هوا قرار داشته باشد. همواره باید از قرار دادن پرس
در مقابل تابش مستقیم نور آفتاب یا محل های خیلی گرم و مرطوب خودداری به
عمل آورد. این عمل موجب زرد شدن ، گندیدگی یا رشد قارچ و کپک در روی نمونه
های پرس شده می شود. در صورتی که عمل خشک کردن در نقاط گرم و خشک صورت گیرد
احتیاجی به گرمای مصنوعی نخواهد بود و با تعویض کاغذ های مرطوب و جاگزینی
آنها با کاغذ های خشک نمونه ها کاملا خشک می شوند. اما در مناطق مرطوب
بویژه هنگامی که گرما کافی نباشد برای خشک کردن گیاه از گرمای مصنوعی
استفاده می شود.
برای خشک نگاه داشتن پرس در مناطق مرطوب می توان از روش های
مختلفی استفاده کرد. در یکی از این روشها پرس حاوی گیاهان را طوری بر روی
میز فلزی مشبک قرار میدهند که صفحات پرس عمود بر سطح میز قرار گیرد. در زیر
میز چراغ الکتریکی یا چراغ نفتی با فاصله مناسب قرار می گیرد تا گرمای
مناسبی به پرس برسد. هر چند ساعت یکبار باید سطوح دیگری از پرس را گرم کنیم
تا گیاهان درون آن از گرمای تقریبا یکنواختی در تمام سطوح بر خوردار
گردنند. در این روش معمولا از مقوا استفاده می شود تا هوای گرم از میان
آنها عبور کند و گیاهان سریعا خشک شوند. در این روش ابتدا از پرس ملایم
استفاده می کنیم و بعد از 8 ساعت بعد از بازرسی گیاهان را در پرس سنگین
قرار می دهیم . در این روش بسته به میزان گرما گیاهان بین 12 ساعت تا 3 روز
خشک می شوند. نکته مهم این است که هر چه آبگیری سریع تر صورت گیرد رنگ
برگها و گلها بهتر حفظ می شود . در ضمن باید توجه داشت که باید روزنامه یا
برگه های خشک کنی را که بکار برده ایم باید بعد از از مدتی تعویض کنیم .
چون آنها بعد از مدتی مرطوب شده و خاصیت جذب آب را از دست می دهند. هر قدر
تعویض صفحات زودتر انجام بگیرد گیاهان سریعتر خشک شده و تغییر رنگ آنها
نامحسوس تر خواهد بود. بنابراین لازم است که حداکثر پس از 12 ساعت پرس
محتوی گیاهان را باز کرده و جای کاغذ های مرطوب را با کاغذ های خشک عوض
کنیم و با دقت به اصلاح نمونه ها بپردازیم تا وضع مناسبی به خود بگیرند به
ویژه اینکه نمونه ها پس از یکبار پرس شدن و از دست دادن مقداری آب بیشتر در
اختیار ما هستند و بهتر می توانیم روی آنها اصلاحات انجام دهیم. بعضی
گیاهان که محتوی آب بیشتری هستند ممکن است در حین خشک شدن تغییر رنگ داده
یا در معرض کپک زدگی قرار بگیرند پس بهتر است که پس از خارج کردن از اولین
پرس به مدت چند دقیقه آنها را چند دقیقه در معرض هوای خشک قرار دهیم.
در
هر دفعه ای که نمونه ها را بازدید می کنیم و دوباره در پرس قرار می دهینم
باید فشار بیشتری را نسبت به دفعه قبل به آن اعمال کنیم. و این عمل را
آنقدر ادامه می دهیم تا نمونه ها کاملا خشک شوند.
کاغذ ها ی خشکن کن و
مقواهای مرطوب را می توان در آفتاب یا در محل گرمی قرار داد تا پس از خشک
شدن دوباره مورد استفاده قرار بگیرند.
به این ترتیب نمونه ای ما خشک
شده است. بعد از خشک کردن نمونه ها باید آنها را به کاغذ های مخصوص چسباند.
ضد عفونی کردن نمونه
پس از خشک شدن کامل گیاهان نمونه ها را از پرس خارج کرده و
آنها را بازرسی می نماییم و در صورتی که در نمونه ای آثار کپک زدگی مشاهده
شد آنرا در معرض هوای خشک قرار داده و در صورت قابل استفاده بودن آنرا
تمییز می کنیم. بعد از بازرسی کامل گیاهان و اطمینان از سالم و قابل
استفاده بودن آنها عمل ضد عفونی را انجام می دهیم چون ممکن است در عده ای
از نمونه های جمع آوری شده آفات گیاهی یا جانوری وجود داشته باشد پس باید
به منظور مقابله با آسیب های احتمالی توسط آفات پیش بینی های لازم را انجام
داد .
حشرات زیر جزو آفتهای مخصوص نمونه های هرباریومی است:
سوسک
توتون
سوسک نان
سوسک سیاه قالی
مضر ترین آفت سوسک توتون است که
می تواند چرخه زندگی خود را طی 45 تا 50 روز کامل کند و در هر سال دارای سه
تا شش نسل است. هر یک از این آفات می توانند در نتیجه بایگانی بدون احتیاط
خسارات جبران ناپذیری را ایجاد کنند .
برای این منظور گیاهان را با هم
مقایسه کرده و نمونه های مشابه را در لای یک کاغذ قرار داده و آنها را در
جعبه یا کیسه هایی قرار می دهیم که با محیط بیرون تبادل هوایی نداشته باشد و
به کمک سموم حشره کش تدخینی (fumigatin) مانند متیل برومید ( methyl
bromide ) ، کربن بی سولفاید ( carbon bisulphide) ، کربن تتراکلراید
(carbon tetyacholoride) ، اتیلن دیکلراید (ethylene dichloride) ، گاز
هیدروسیانیک (hydroco\yanic gas) ،پارادیکلروبنزن (P.D.B
=paradichorobenzene ) گیاهان را به مدت 24 ساعت ضد عفونی می کنیم (قابل
توجه که این مواد برای سلامت انسان خطرناک بوده ، قابل اشتعال هستند و به
کار بردن آنها نیاز به دقت فراوان دارد. بنابراین باید نوع ماده و روش
استفاده از آنها مطابق با دستور العملی باشد که معمولا از طرف مؤسسات تولید
کننده و سازمانهای بهداشتی اعلام می شود).
برای کنترل آفات هرباریومی
ماده ی dowfume-75 به عنوان یک ضد عفونی کننده از طرف سازمان حفاظت محیط
زیست آمریکا معرفی شده است. ضد عفونی کردن هرباریوم با این ماده باید تنها
توسط افراد متخصص ضد عفونی و با استفاده از ماسک ضد گاز انجام می گیرد.
سابقا
برای ضد عفونی کردن کمدهای هرباریومی 3 قسمت اتیلن دی کلرید (1و2 دی
کلرواتان) مخلوط با یک قسمت تتراکلرید (ccl4) به کار می رفت. مقدار شش اونس
از مخلوط فوق درون یک ظرف در قسمت فوقانی هر کمد قرار داده می شد و کمد ها
برای 4 تا 5 شبانه روز در بسته باقی می ماندند. اتیلن بدون ccl4ماده ای
منفجر شونده است و استفاده یا تماس مکرر با آن موجب ایجاد ایجاد آسیب در
کبد و کلیه انسان می شود .
یکی دیگر از روشهای ضد عفونی کردن دما دادن
(heating) یا سترون سازی حرارتی است که در این روش می توان از دمای 60 درجه
سانتیگراد برای مدت 6 ساعت استفاده کرد. این دما به نحو موثری باعث از بین
رفتن تخم ، لارو،شفیره و افراد بالغ این سوسکها می شود. گرمای زیاد به علت
ایجاد اثرات سوء در گیاه توصیه نمی شود.
با مسموم کردن نیز می توان
گیاه را ضد عفونی کرد و آن را برای همیشه برای حشرات نا مطبوع ساخت. برای
این کار نمونه را در محلول الکل کلرور جیوه (mercuric chloride) فرو می
برند. اینها مواد دفع کننده ای هستند که به دلیل داشتن بو یا طعم ناخوشایند
حشرات را از نمونه های هرباریومی دور نگه می دارند. این کار با این که
بسیار موثر بوده اما برای انسان خطرناک است. به همین خاطر هرباریوم هایی که
از این مواد استفاده می کنند برچسبهای مخصوی روی نمونه قرار می دهند تا
احتیاط لازم هنگام استفاده از آن لحاظ گردد.
از گرد د.د.ت و گرما دادن
آن تا حدود 70 درجه سانتیگراد به مدت 5 ساعت نیز برای ضد عفونی استفاده می
شود.
برای مجموعه های کوچک و شخصی استفاده از پودر یا گلوله های نفتالین
و ورقه های ضد عفونی کننده نگزالوت در کنار گیاهان کافی به نظر می رسد.
برای کار کنان هرباریوم با 8 ساعت کار در روز و 5 روز در هفته میزان PDB و
نفتالین هوا نباید به ترتیب از 75 و 10 pmmتجاوز کند.
باید توجه داشت
که استفاده از هر گونه سم مستلزم مراعات نکات دقیقی است و توصیه می شود که
این سموم در هرباریومها و تنها توسط اشخاص کار آزموده مصرف شود.
الصاق نمونه به برگه های مخصوص
باید بعد از ضد عفونی ، نمونه ها را با دقت تمام در مقوایی به
ابعاد 40در 29 ( 28.75 در 41.25) چسباند. این مقواها به مانیل ( manila)
معروف است. کیفیت مقوای مورد استفاده بر حسب نیاز فرق می کند. برای
هرباریوم های تحقیقاتی به منظور دوام بیشتر از مقواهای مرغوب استفاده می
کنند. مقوای نمونه باید نسبتا سفت باشد تا از آسیب های احتمالی در هنگام
حمل و نقل یا مشاهده جلوگیری شود .
روش های چسباندن گیاه بر روی برگه
های هرباریومی بسیار متفاوت است. برای چسباندن نمونه روی برگه از چسب
استفاده می شود که بهتر است از نوارهای باریک چسب کاغذی و یا کتانی استفاده
کرد. باید نوارهای چسب کاغذی سفید را به قطعات مناسب بریده و پس از مرطوب
کردن سمت چسبدار آن ، نقاطی از گیاه را که چندان مورد استفاده نیست بر روی
برگه چسباند. در هنگام سوار کردن گیاه روی مقوای مورد نظر ، لازم است که به
ابعاد بر چسبی که برای نمونه در نظر گرفته شده توجه داشت و در سمت راست
پائین صفحه ، جای خالی برای نصب بر چسب در نظر گرفت. لازم است در موقع
چسباندن گیاه خشک بر روی کاغذ آن را طوری نصب کنیم که از هر طرف نسبت به
حاشیه برگه فواصل یکسان وجود داشته باشد و تقارن رعایت گردد. استفاده از
چسبی مخلوط از سریشم نجاری ، صمغ و کتیرا به علت اینکه نمونه را از دسترس
خارج می سازد دیگر مورد استفاده نیست. بخش های حجیم گیاه را می توان به
مقوا دوخت. قسمت های با ارزش و ظریفی چون دانه ها ، میوه ها یا گلها را در
بسته های کوچکی قرار می دهند و بر روی کاغذ الصاق می کنند. در چسباندن
نمونه ها سلیقه و ابتکار بسیار مهم است به عنوان مثال می توان بعضی برگ ها
را برگرداند تا پشت آن قابل رویت باشد.
چسباندن برچسب اطلاعات به نمونه
اطلاعات مربوط به هر نمونه هرباریومی بر روی ورقه ای به
اندازه حدود 10.5 در 7 چسبانده می شود . این اندازه برای درج اطلاعات مربوط
به گیاه کافی به نظر می رسد . برچسبهای بزرگتر جایی را که برای چسباندن
نمونه مورد نیاز است اشغال می کنند. جای این برچسب در پائین و سمت راست
برگه ای است که نمونه روی آن چسبانده شده است به جرات می توان گفت برچسب
مهمترین قسمت یک نمونه هرباریومی است که شرایط گیاه را به ما نشان می دهد
.خوانا ، تمیز ، دایمی و مرغوب بودن کاغذ بر چسب ضروری است . بجز در مواردی
که اتیکت چاپ و افست می شود در موارد دیگر باید آنرا تایپ کرد و در صورت
استفاده از کاغذ مرغوب نسخه زیراکس قابل قبول می باشد .برچسب ها را نباید
هیچ گاه تا کرد .البته برچسبها دارای شکل ها و انواع متنوعی است اما در
حالت کلی یک برچسب باید شامل اطلاعات زیر باشد :
1. نشانی : ایالت
یا استان ، شهرستان یا شهر ( در صورت نیاز کشور) ، نام موسسه ( یا شخص)
صاحب نمونه .
2.نام علمی : نام جنس ، صفت گونه ای ، مولف یا مولفان .
هنگامی که نام علمی کامل ( شامل مولف) شناخته شد ممکن است مرجع انتشار
اصلی در انکس کیو ( index kewensis ) پیدا شود .
3.نام محل جمع آوری
: که باید به نام بعضی شهرها ، طول و عرض جغرافیایی یا صفات جغرافیایی
دایمی آن اشاره کرد . نقطه جمع آوری با بیان فاصله و جهت بین نزدیکترین
نقطه مشخص دایمی و نقطه جمع آوری معلوم می شود . بر روی بعضی برچسبها نقشه
ای چاپ می شود که می توان با گذاشتن فلش یا نقطه بر روی آن محل گیاه را
مشخص کرد . ایده آل آن است که نوشتن بر چسب طوری باشد که فردی غیر از جمع
آوری کننده با خواندن و پیگیری جهات داده شده بر روی آن بتواند به نقطه جمع
آوری برسد .
4. ویژگیهای زیستگاه : نوع مکانی را که گیاه در آن رشد
می کند باید توصیف شود . مثلا نوع رویش ، رطوبت ، سنگ مادر ، خاک ، وضعیت
پستی بلندی ،جهت شیب ، ارتفاع ،جهت سلسله جبال ( به دلیل رطوبت ناشی از
بارندگی و سایه ) جغرافیای طبیعی و غیره .
5.نام جمع آوری کننده :
باید نام کامل جمع آوری کننده ذکر شود . در صورتی که افراد بیشتری در جمع
آوری نمونه نقش داشتند نام آنها نیز باید ذکر شود .
7.نام تشخیص
دهنده
8. شماره جمع آوری
9. در صورت لزوم می توان اطلاعات
زیر را نیز به برچسب نمونه اضافه کرد : گیاهان همراه ، رنگ گل ، نوع گرده
افشان ، رنگ و نوع پوست تنه درخت ، فراوانی ، ارتفاع یا قطر برابر سینه ی
تنه (DBH) ، شکل حیاتی ، مصارف اقتصادی ، نام و اطلاعات عامیانه و غیره .
به
این ترتیب یک نمونه کامل داریم که می توان از آن استفاده کرد .
حفاظت از نمونه
باید از نمونه هایی که با صرف وقت و زحمات فراوان به شیوه ای
که توضیح دادیم تهیه شده ، کمال مراقبت و حفاظت به عمل آید .بهتر است که
آنها را در قفسه های مخصوص فلزی که فاقد روزنه ای برای ورود حشرات است ، در
محلی خنک و دور از تابش آفتاب و گرد و خاک قرار دهیم و هر چند مدت نمونه
ها را بررسی کنیم تا مبادا دچار حمله آفات و بیماری شده باشند زیرا همان
طور که بطور مفصل توضیح دادیم بعضی از حشرات مانند لازیودرما (lasioderma)
که می توانند تمام دوره زندگی خود را روی نمونه های هرباریوم به سر برند و
سوسکهای انباری در مدت کوتاهی به مجموعه های تهیه شده خسارات فراونی وارد
می آورند ، که روش های مبارزه با آنها را ذکر کردیم .
علاوه بر خطر
آفات باید پیشگیریهای لازم جهت جلوگیری از آتش سوزی در هرباریوم به عمل آید
و تمام احتیاط های ضروری مراعات گردد تا نمونه ها به بهترین شکل ممکن حفظ
شوند و در موارد مختلف به کمک علم و دانش بیایند.
نكات ضروری در استفاده از هرباریوم
باید برای استفاده از هرباریوم و مشاهده نمونه های هرباریومی
نکات خاصی را در نظر داشت تا بهترین استفاده صورت گیدر و در عین حال خسارتی
به نمونه ها و این گنجینه ی بزرک وارد نشود . به علت اینکه یک هرباریوم
محل تحقیق اقراد مختلفی از جمله گیه شناس ، دانشجو ، پژوهشگر و سایر طبقات
اجتماع می باشد باید قوانین خاص و راهنمایی برای استفاده صحیح از یک
هرباریوم وجود داشته باشد . وجود یک دفترچه ی راهنما باعث می شود تا با
نشان دادن چگونگی ترتیب کلکسیون ، کد رنگ پوشه ها ، فهرست تیره ها ، فهرست
تیره ها و شماره ی قفسه و طبقه ی مربوط به آنها ، ترتیب قرار گرفتن
کلکسیونهای اختصاصی ، اطلاعات در مورد نقشه ها ، دست نویس ها ، کتابخانه و
... از اتلاف وقت بازدید کننده و کارکنان هرباریوم جلوگیری شود .
یکی از
نکاتی که باید توجه زیادی به آن نمود نحوه ی استفاده از نمونه ها و مشاهده
ی آنهاست و توصیه های زیر برای برخورد درست بسیار ضروری است .
1.
برگه ها ی گیاه را باید همیشه به حالت مسطح و افقی نگه داشت زیرا این
گیاهان بعد از خشک شدن بسیار ترد و شکننده می باشند و با کوچکترین نیرویی
از بین می روند .
2. از ورق زدن نمونه ها به شدت خود داری شود و
نمونه ها را یکی یکی مورد بررسی قرار داد .
3.در هنگام قرار دادن
برگه های گیاهی در طبقات قفسه ها از قوس گرفتن انها جلوگیری شود و به صورت
مسطح در قفسه ها قرار گیرد .
4. از قرار دادن برگه ها با فشار در
قفسه ها خودداری شود .
5. برگه های گیاهی را همیشه در لای پوشه
نگهداری کنید ، به جز در مواردی که به بررسی آنها مشغول هستید .
6.
به هیچ وجه کتاب و یا اشیاء سنگین را روی نمونه ها قرار ندهید .
7.
بخش هایی مانند دانه و میوه را که از نمونه جدا شده اند باید در پاکت های
مخصوص نگه ئاشت تا از آسیب های احتمالی در امان بمانند.
8.گاهی لازم
می آید یکی از گلها یا میوه ها نمونه برشی انجام گیرد ، پس در کمال دقت و
صرفه جویی و با اجازه مسئولین می توانید این کار را انجام دهید و پس از
مطالعه بقایا را در لای پرونده قرار دهید .
9. هرگز بر روی برگه ها
چیزی ننویسید و اگر لازم می ئنید چنین کاری انجام دهید حتما با اجازه مسئول
هرباریوم این کار را انجام دهید .
10.برای تهیه برش از نمونه ی خشک
شده ، تکه ای از آن را به منظور نرم کردن بجوشانید و یا چند دقیقه در
محلول "pohl" که عامل نرمی و در ضمن مرطوب کننده است قرار دهید
برای
ساخت این محلول از روش زیر استفاده کنید :
1.6 سانتی متر مکعب محلول
آبکی 75 درصد Aerosol OT
73،4 سانتی متر مکعب آب مقطر
25 سانتی متر
مکعب متیل الکل ( Methyl Alcohol)
این محلول برگه ها را رنگین یا بب
رنگ نمی کند و بهتر است که بر روی تکه ای از اندام کمی از محلول نرم کننده
بریزیم که بعد از چند دقیقه اندام نرم و برای برش گیری آماده است .
11.
برگه حامل گیاه را با استریومیکروسکپ دسته بلند مطالعه کنید تا مجبور به
خم کردن گیاه نشده و موجبات شکسته شدن گیاه فراهم نیاید .
12. همیشه
نمونه را روی یک تکیه گاه محکم قرار داده و جابجا کنید .
13.
چنانچه نمونه نیار به مرمت دارد به یکی از مسئولان اطلاع دهید .
14 .
پس از بررسی ، نمونه را با اجازه مسئول هرباریوم و با احتیاط به جای اول
بازگردانید .
با انجام توصیه های بالا نهایت خود را در استفاده از
نمونه های هرباریومی به کار گیرید .[دریافت منبع]
سلام و خوش آمد به دوستان عزیز